Wokół numeru ISBN narosło sporo mitów. Wielu początkujących twórców myśli, że jego zdobycie wiąże się z ogromnymi kosztami lub skomplikowaną biurokracją. Rzeczywistość jest o wiele prostsza. Oto konkretne, oparte na oficjalnych wytycznych zasady, które musisz znać jako wydawca lub autor niezależny.
Czym jest ISBN i ile to kosztuje?
ISBN (International Standard Book Number) to unikalny, 13-cyfrowy identyfikator książki. Służy do jednoznacznego rozpoznania wydawcy oraz konkretnego tytułu na rynku krajowym i międzynarodowym.
Dwa najważniejsze fakty na start:
-
Przydział numerów ISBN jest całkowicie bezpłatny.
-
Przynależność do systemu jest dobrowolna – nie masz ustawowego przymusu rejestracji książki, ale bez ISBN żaden duży dystrybutor czy księgarnia nie wprowadzi jej do sprzedaży.
-
Wszystkie dane o przyznanych numerach oraz Twoim wydawnictwie trafiają do międzynarodowej bazy International ISBN Agency w Londynie oraz krajowych ośrodków informacji bibliotecznej. Przy czym nie musisz mieć wydawnictwa – pozyskanie ISBN jest łatwe i nie wymaga jakiejś zawiłej formy działania.
Jak krok po kroku uzyskać numer ISBN?
Zapomnij o papierowych wnioskach i znaczkach skarbowych. Cała procedura odbywa się cyfrowo:
-
Rejestracja: Zakładasz konto wydawcy w polskim serwisie e-ISBN.
-
Wniosek: Składasz elektroniczny wniosek o przyznanie puli numerów.
-
Zarządzanie: Otrzymaną pulę wykorzystujesz wyłącznie do oznaczania własnych publikacji aż do jej wyczerpania. Masz obowiązek informować system e-ISBN o każdym wykorzystanym numerze oraz aktualizować swoje dane adresowe.
Ważna uwaga techniczna (Konwersja starych numerów):
Od 2007 roku obowiązują wyłącznie numery 13-cyfrowe. Jeśli posiadasz stare, niewykorzystane numery 10-cyfrowe, nie możesz po prostu dopisać na początku prefiksu 978. Taki numer będzie błędny, ponieważ zmianie ulega również ostatnia cyfra (znak kontrolny). Po zalogowaniu do e-ISBN system automatycznie przeliczy Twoje stare numery na ich prawidłowe, 13-cyfrowe odpowiedniki.
Komu nadawać, a komu odmawiać?
Nie każdy produkt w Twoim sklepie może otrzymać ISBN. System jasno definiuje rodzaje publikacji:
| Komu MOŻNA nadać ISBN | Komu NIE WOLNO nadawać ISBN |
| Drukowane książki, broszury, mapy | Wydawnictwa ciągłe (czasopisma, gazety, serie bez końca) |
| E-booki i audiobooki (pliki w Internecie, CD, DVD) | Gry (planszowe, RPG, komputerowe) |
| Cyfrowe kopie książek drukowanych | Nagrania i druki muzyczne (nuty) |
| Filmy edukacyjne i instruktażowe | Oprogramowanie komercyjne / użytkowe |
| Publikacje multimedialne (gdzie tekst to podstawa) | Druki ulotne, reklamowe, katalogi, pocztówki |
Instrukcja krok po kroku: Jak uzyskać pulę ISBN
Krok 1: Rejestracja profilu Wydawcy
-
Wejdź na stronę e-isbn.pl.
-
W prawym górnym rogu kliknij przycisk „Zarejestruj się”.
-
Wybierz odpowiedni status prawny (jeśli wydajesz książkę jako osoba prywatna w ramach self-publishingu, wybierz opcję „Osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej”; jeśli masz firmę – wybierz „Podmiot gospodarczy”).
-
Wypełnij formularz rejestracyjny, podając dane identyfikacyjne (nazwę wydawnictwa/imię i nazwisko, dane teleadresowe, NIP/REGON jeśli dotyczy).
-
Wyślij formularz. Na podany adres e-mail otrzymasz link aktywacyjny – kliknij go, aby potwierdzić założenie konta.
Krok 2: Logowanie i pierwszy wniosek o pulę numerów
-
Zaloguj się do swojego nowego panelu na stronie e-ISBN.
-
W menu głównym (po lewej stronie lub w kokpicie) znajdź i kliknij zakładkę „Wnioski”, a następnie „Złóż wniosek o przyznanie puli numerów ISBN”.
-
System zapyta Cię o wielkość puli. Na start dla nowych wydawców standardowo przyznawana jest pula 10 numerów (oznacza to, że dostaniesz 10 unikalnych numerów do wykorzystania na swoje książki i ich formaty).
-
Podaj planowaną liczbę publikacji w najbliższym roku (wystarczy wpisać szacunkową liczbę, np. 1 lub 2).
-
Kliknij „Wyślij wniosek”.
Ile to trwa? Weryfikacja wniosku przez pracowników Biblioteki Narodowej trwa zazwyczaj od 1 do 3 dni roboczych. Informację o przyznaniu puli otrzymasz mailowo, a same numery pojawią się w Twoim panelu.
Krok 3: Pobranie i przypisanie konkretnego numeru do książki
-
Po zatwierdzeniu wniosku wejdź w zakładkę „Moje pule” lub „Katalog numerów”.
-
Zobaczysz listę 10 przyznanych Ci numerów 13-cyfrowych.
-
Wybierz pierwszy wolny numer z góry i przypisz go do swojej przygotowywanej książki (pamiętaj: jeśli wydajesz papier i e-book, weź dwa osobne numery z listy).
-
Kliknij przycisk „Zarejestruj tytuł” (lub „Utwórz metadaną”) przy danym numerze.
-
Wpisz podstawowe dane książki: tytuł, autora, planowaną datę premiery, formę produktu (np. książka drukowana, e-book) oraz cenę (jeśli jest już znana).
Krok 4: Umieszczenie numeru w plikach produkcyjnych
-
Skopiuj przypisany numer (np.
ISBN 978-83-XXXXX-XX-X). -
Przekaż go grafikowi projektującemu okładkę, aby wygenerował z niego kod kreskowy i umieścił go na 4. stronie okładki.
-
Wpisz go do stopki redakcyjnej, która znajdzie się na odwrocie strony tytułowej.
Krok 5: Finalizacja (Po wydaniu książki)
Gdy książka fizycznie opuści drukarnię lub e-book trafi do sprzedaży, zaloguj się ponownie do e-ISBN, wejdź w edycję tego numeru i zmień status publikacji na „Wydana”. Uzupełnij też ostateczną liczbę stron i dokładną datę premiery.
Gdzie umieścić numer w książce?
Zgodnie z zasadami, numer ISBN musi znaleźć się w dwóch widocznych miejscach:
-
Na odwrocie strony tytułowej (w stopce redakcyjnej).
-
Na czwartej (zewnętrznej) stronie okładki – najlepiej w dolnej części, zintegrowany z kodem kreskowym.
Dodruk vs Wznowienie: Kiedy potrzebujesz NOWEGO numeru?
To jedno z najczęstszych miejsc, gdzie wydawcy popełniają błędy, często pod naciskiem dystrybutorów. Kwestię tę sztywno regulują normy międzynarodowe (ISO 2108:2006 oraz ISO 9707:2008).
Musisz wyraźnie rozróżnić dwie sytuacje:
-
DODRUK (Reprint) – NIE ZMIENIASZ numeru ISBN To nowy nakład książki bez żadnych zmian w treści, formie fizycznej czy kompozycji. Możesz poprawić drobne błędy drukarskie lub literówki, możesz też zmienić cenę okładkową – w tych przypadkach stary ISBN zostaje. Próby zmuszania wydawców do zmiany numeru przy zwykłym dodruku są sprzeczne z normą ISO.
-
WZNOWIENIE (Re-edition) – MUSISZ nadać NOWY ISBN Ma miejsce wtedy, gdy publikacja różni się od poprzedniej wersją treści (np. wydanie rozszerzone, zmiana rozdziałów), kompozycją (nowy layout, nowa okładka wpływająca na formę produktu) lub gdy książkę wydaje inny wydawca. Nowy tytuł to również bezwzględny obowiązek nadania nowego ISBN.
Egzemplarz obowiązkowy: Ile darmowych książek musisz oddać bibliotekom?
Wysyłka egzemplarzy obowiązkowych (tzw. depozyt biblioteczny) to ustawowy obowiązek każdego wydawcy w Polsce. Reguluje to Ustawa o egzemplarzu obowiązkowym.
Liczba książek, które musisz bezpłatnie przekazać bibliotekom, zależy wyłącznie od wielkości nakładu oraz formatu publikacji.
Jak przesłać e-booki cyfrowo? W przypadku e-booków i audiobooków nie musisz nagrywać plików na płyty CD i wysyłać ich pocztą. Depozyt cyfrowy składa się bezpośrednio przez systemy Biblioteki Narodowej (powiązane z platformą Polona), gdzie bezpiecznie przesyła się pliki produkcyjne (np. EPUB, MOBI, PDF lub MP3).
Jak liczymy ilość egzemplarzy od nakładu?
Zasada podziału jest prosta i zależy od tego, czy Twój nakład przekracza próg 100 egzemplarzy:
-
Nakład POWYŻEJ 100 egzemplarzy: Masz obowiązek przekazać łącznie 14 egzemplarzy papierowych.
-
Nakład RÓWNY LUB MNIEJSZY niż 100 egzemplarzy: Obowiązek kurczy się do jedynie 2 egzemplarzy papierowych (trafiają one wyłącznie do Biblioteki Narodowej oraz Biblioteki Jagiellońskiej).
-
E-booki i audiobooki (Publikacje elektroniczne): Niezależnie od „nakładu” cyfrowego, przekazuje się 2 egzemplarze na nośnikach fizycznych (np. CD/DVD, jeśli tak wydano) lub przesyła pliki drogą elektroniczną do dwóch głównych bibliotek.
Lista bibliotek: Gdzie wysyłać książki?
Jeśli Twój nakład wynosi powyżej 100 egzemplarzy, pełna lista 14 egzemplarzy obowiązkowych dzieli się na dwie grupy:
Główne biblioteki (otrzymują po 2 egzemplarze – razem 4 sztuki)
Te dwie placówki mają status narodowy i zbierają wszystko, niezależnie od nakładu (to do nich trafiają też e-booki czy mikronakłady):
-
Biblioteka Narodowa w Warszawie (2 egz.)
-
Biblioteka Jagiellońska w Krakowie (2 egz.)
Pozostałe biblioteki uprawnione (otrzymują po 1 egzemplarzu – razem 10 sztuk)
-
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
-
Biblioteka Uniwersytecka w Łodzi
-
Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu (UMK)
-
Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu (UAM)
-
Biblioteka Uniwersytecka w Gdańsku
-
Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu
-
Biblioteka Uniwersytecka w Katowicach (Uniwersytet Śląski)
-
Biblioteka Główna Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
-
Biblioteka Uniwersytecka w Białymstoku
-
Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie
Ważne zasady logistyczne
-
Termin: Na wysłanie paczek masz 5 dni od momentu zakończenia procesu produkcji (czyli od wyjścia książek z drukarni lub opublikowania e-booka).
-
Koszt: Wszystkie koszty pakowania i wysyłki leżą po stronie wydawcy. Najwygodniej jest wysłać 14 książek osobnymi przesyłkami lub skorzystać z usług firm dystrybucyjnych/drukarni, które często oferują obsługę egzemplarza obowiązkowego automatycznie w ramach zlecenia.
-
Jakość: Egzemplarze obowiązkowe muszą być najwyższej jakości – dokładnie takie same, jakie trafiają do regularnej sprzedaży (jeśli wydajesz wersję w twardej i miękkiej oprawie, biblioteki uprawnione powinny otrzymać wersję w trwalszej, czyli twardej oprawie).
Czy e-book i książka papierowa mogą mieć ten sam ISBN?
To jeden z najpopularniejszych błędów. Zasada jest prosta: każdy odrębny format produktu wymaga osobnego numeru ISBN.
Jeśli wydajesz jedną książkę w kilku wersjach, musisz przypisać im osobne numery z puli:
-
Wersja papierowa (okładka miękka) – ISBN nr 1
-
Wersja papierowa (okładka twarda) – ISBN nr 2 (jeśli decydujesz się na oba warianty)
-
E-book w formacie EPUB – ISBN nr 3
-
E-book w formacie MOBI – ISBN nr 4
-
Audiobook (np. plik MP3) – ISBN nr 5
Dlaczego to ważne? Systemy biblioteczne i dystrybutorzy (tacy jak Virtualo, eBookpoint czy Empik Go) muszą wiedzieć, który konkretnie produkt klient wkłada do koszyka. Jeśli nadasz ten sam numer na PDF i EPUB, systemy sprzedażowe po prostu się pogubią.